حقوق خانوادگی

حق طلاف

در اسلام در زمان ازدواج زن حق انتخاب دارد اما در مورد طلاق، حق طلاق در دست مرد است و زن اگر مرد بخواهد او را طلاق دهد، مثل بازیچه حق اعتراض و مخالفت ندارد، چرا؟

8064La.jpg
در مورد قوانین حقوقی اسلام به ویژه در مورد خانواده، باید در یک نگاه سیستمی به این قوانین توجه نمود. در نظام سیستمی، قوانین مکمل و مقوم هم هستند و رعایت آنها موجب رشد و تعالی افراد تحت پوشش آن قوانین می‌شود.

وظایف زن

آيا مرد مي تواند زن را مجبور به انجام كارهاي خانه بكند؟ به بیان دیگر آیا انجام کارهای خانه از وظایف زن است؟ منظور از «حسن التبعل» در روایات چیست؟

16_14054.jpg
مطابق قانون جمهوری اسلامی ایران که برگرفته از شرع مقدس اسلام (اعم از آیات قرآن، روایت و نیز سیره اهل البیت علیهم السلام) است، زن دو وظیفه در مقابل همسر بر عهده دارد: تمکین و کسب اجازه برای خروج از منزل. تمکین دو معنا دارد: معنای خاص یعنی زن روابط جنسی با شوهر را به طور متعارف بپذیرد و جز در مواردی که مانع موجهی (شرعی یا عقلی مانند بیماری) داشته باشد از برقراری رابطه جنسی، سرباز نزند.

ازدواج با غيرمسلمان

چرا مرد مسلمان نمى‏تواند با زنى كه غيرمسلمان يا غير اهل كتاب است ازدواج كند و همچنين چرا نمى‏تواند با اهل كتاب ازدواج دائمى كند؟

ممنوعيت يا محدوديت ازدواج با بيگانگان از احكامى است كه در همه شرايع الهى و حتّى در قوانين حقوقى بسيارى كشورها با تفاوت‏هاى اندكى وجود دارد.
از بين اديان آسمانى، آيين يهود سخت‏تر از ديگر اديان است و در بخش‏هاى مختلفى از كتاب تورات با شديدترين لحن يهوديان را از ازدواج با بيگانگان منع كرده و آن را از گناهان كبيره معرفى نموده است.
البته از نظر اسلام، گرايش‏هاى نژادى و ناسيوناليستى ملاك ممنوعيت ازدواج نيست، اما اصالت اعتقادى و تقواى الهى و حفظ اصالت‏هاى خانوادگى ملاك‏هاى مهم در ازدواج است . (1)هم چنان كه در بخشى از آيه سوره بقره مى‏خوانيم «و با زنان مشرك و بت‏پرست، تا ايمان نياورده‏اند، ازدواج نكنيد... آن‏ها دعوت به سوى آتش مى‏كنند و خدا دعوت به بهشت...».
از اين بخش آيه سه نكته در مورد ممنوعيت ازدواج با بيگانگان فهميده مى‏شود.

خواهر زن

در قرآن آمده است كه مرد با يك‏سرى از زنان نمى‏تواند ازدواج كند چون محرم هستند، آيا از اين سخن مى‏توان نتيجه گرفت كه چون با خواهر زن نيز نمى‏توان ازدواج كرد پس خواهر زن نيز محرم است؟

قرآن در مورد مادر، خواهر، دختر و... عقد و ازدواج با آنان را حرام شمرده است اما در مورد دو خواهر فرموده؛ ازدواج هم‏زمان با آن دو حرام است. لذا اگر همسر كسى بميرد يا طلاق گرفته باشد، آن مرد مى‏تواند
با خواهر آن زن ازدواج نمايد و حرام هم نيست. بنابراين جمع بين دو خواهر حرام است.
نكته ديگر اينكه قبل از ظهور اسلام ازدواج با دو خواهر به صورت همزمان رايج بوده است كه آيه‏اى ضمن تحريم جمع بين دو خواهر، ازدواج‏هاى انجام شده قبل از نزول حكم مزبور را نيز باطل شمرده اما مجازاتى بر آن ذكر نكرده است .(1)

کم و کیف نفقه همسر

آيا نفقه اي كه در زندگي به عهده مرد است فقط شامل تأمين خوراك و پوشاك و هزينه آرايش زن است و يا اينكه زن مي تواند هر چند خودش شاغل باشد هر ماه پول مشخصي را به عنوان نفقه بگيرد؟

«نفقه» در لغت به معناى خروج و هلاك شدن است و در اصطلاح فقه عبارت است از هزينه زندگى زن و نزديكان (مانند فرزندان، نوه‏ها، پدر و مادر و اجداد). با توجه به اينكه انسان مالى كه براى افراد ياد شده، خرج مى‏كند و به شكلى از دارايى او خارج و كم مى‏شود، «نفقه» نام گرفته است و شايد واژه «منافق» نيز به اين مناسبت باشد؛ چه اينكه منافق از طريقى مرموز وارد دين مى‏شود و به هنگام خطر از در ديگر خارج و فرار مى‏كند. نفقه زن - كه تأمين آن بر عهده شوهر است - عبارت است از: تهيه غذا، پوشاك، وسايل زندگى، هزينه معالجه و درمان و مسكن (درحد متعارف و مناسب با شأن زن)

عدم پذیرش فرهنگی خواستگاری دختر از پسر

همه ما مي دونيم كه در جامعه امروزى مردها هستند كه از خانم ها خواستگارى مي كنند، حالا در اين وسط، اگر دخترى احساس كند كه به مرحله اى رسيد كه ازدواج كردن بر او واجبه (وگرنه به گناه ميفته)، چى كار بايد بكنه؟ براى پسرها كه راحته، هر جا كه بخواهند مى روند خواستگارى ... ولى دخترها چى كار بايد بكنند؟ در زمانِ پيغمبر اسلام(ص) كه خانم ها هم خواستگارى مي كردند (مثل حضرت خديجه(س) از رسول الله)، ولى الان اگر دخترى همچين كارى كنه تا آخر عمرش از طرف خانواده مرد مسخره ميشه؟!

برای پاسخ به این سوال بايد دو موضوع از هم تفکيک شوند. يكي مسأله انتخاب است و دوم مسأله خواستگاري.
در حوزه انتخاب بدون هيچ شك و ترديد زن ها يا دختران حق انتخاب دارند و معمولا در بيشتر موارد وقتي كسي به خواستگاري آنها مي آيد مي توانند در مورد آن فرد تحقيق دقيق انجام دهند و سپس بعد از تحقيقات لازم انتخاب كنند يعني جواب آري يا نه بگويند و انتخاب شرعا و قانونا حق طبيعي زنان در مورد همسر آينده شان مي باشد و از لحاظ عرفي نيز در حال حاضر در بيشتر مناطق كشور ما تقريبا همين طور عمل مي شود مگر در موارد بسيار نادري كه ممكن است خانواده از روي تعصبات، فردي را به دختر تحميل كند.

فلسفه عده در طلاق

فلسفه عدّه نگه داشتن زن چيست؟

احكام الهى داراى حكمت و علت هستند. اگر چه ممكن است بعضى از حكمت‏هاى احكام را بتوانيم به دست آوريم. امّا علت احكام به درستى بر ما روشن نيست. عقل ما با توجه به آموزه‏هاى اسلامى يا علوم تجربى و حسى مى‏تواند بعضى حكمت‏ها را براى احكام الهى و از جمله نگه‏داشتن «عدّه» استنباط نمايد.
قبل از اينكه به ذكر حكمت‏هاى احتمالى در مورد عدّه بپردازيم، توجّه به چند حكم فقهى ضرورت دارد؛
1. عدّه انواع مختلفى دارد كه متضمّن حكمت‏هاى مشترك و خاص است. عدّه طلاق در ازدواج دايم و عدّه پايان مدّت در ازدواج موقت و عدّه وفات در صورت فوت شوهر.

ممنوعیت طلاق در مسیحیت یا مشروعیت آن در اسلام

آيا بهتر نبود مانند مسيحيت، اسلام نيز طلاق را ممنوع سازد؟

در اين باره گفتنى است: اگر طلاق به طور كلّى ممنوع باشد اقدام به ازدواج گام نهادن به يك مسير بدون برگشت و در حقيقت پذيرش يك بن بست است و همين ريسك مانع بسيار جدّى براى تن دادن به ازدواج خواهد شد و بى‏بند و بارى و يا زندگى توافقى گسترش مى‏يابد، همان‏طور كه در جوامع غربى امروز مشاهده مى‏كنيم.
لذا ضرورت جواز طلاق امرى واضح و عقلايى است. لكن در مورد كيفيت حكم طلاق در ديگر اديان مانند مسيحيت و يهوديت ذكر چند نكته ضرورى است تا ضمن شناسايى رويكرد اين اديان به پديده طلاق نتايج و پيامدهاى آن را ارزيابى كنيم.

ادامه زندگی زن و محرومیت او از ارث غیر منقول و قطع نفقه

زن از ارث اموال غيرمنقول محروم است و بعد از طلاق يا مرگ شوهر حق نفقه ندارد. در اين صورت چه تضمينى براى اداره زندگى او وجود دارد؟

اولاً، زن از زمين ارث نمى‏برد، ولى از ديگر اموال شوهر و نيز قيمت ديگر اشياى غيرمنقول، مانند ساختمان و يا درختان باغ و امثال آن ارث مى‏بردتحريرالوسيله، امام خمينى، ج2، ص396، مسأله 5.. علاوه بر اين زن مالك مهريه خود است كه در زمان حيات شوهر به طور كامل مى‏گيرد و يا از اموال او بعد از مرگ اخذ مى‏نمايد.

شرط ارث بردن زن و شوهر از هم و دخالت آمیزش در آن

شرط ارث بردن زن و شوهر از يكديگر چيست؟ آيا آميزش و عدم آميزش دخالت دارد؟!

در كتاب تحريرالوسيله امام خمينى(ره) آمده است: «يشترط فى التوراث بالزوجية ان يكون العقد دائماً... و ان تكون الزوج فى حبال الزوجه و ان لم يدخل بها، فيتوارثان و لو مع عدم الدخول...»تحرير الوسيله، ج2، ص396، مسألة 2. ؛ «شرط در ارث بردن زن و شوهر در زوجيت اين است كه عقد دائم باشد... و ديگر آنكه زن در عقد زوج باشد، هر چند آميزش انجام نگرفته باشد. بنابراين حتّى در صورت عدم آميزش از يكديگر ارث مى‏برند».