چند همسری

فلسفه جواز چند همسر

فلسفه جواز چند همسری چیست؟

الف) تذكرات و نكات مقدماتى‏
ابتدا به يكسرى نكات و تذكرات مقدماتى اى كه در فهم سازوار پاسخ به حكمت ازدواج مجدد تأثير دارند توجه فرمائيد:
1 حكمت ازدواج، پديدآورى فضايى سكونت و آرامش در درون و برون آدمى است،(1) در اثر چنين پيوند آسمانى اى است كه آدمى به طهارت روحى و جسمى نائل شده و با همين پاكيزگى است كه به لقاء و ديدار الهى نايل مى شود،(2) زيرا با ازدواج است كه ناپختگى ها به كمال و پختگى تبديل مى شود. به عبارتى «فلسفه تشريع ازدواج، بقاء نسل و تأمين آرامش روحى انسانها از طريق ارضاء مشروع غرايز بوده و هدف خدا نيز از تجويز ازدواج، تأمين اين دو هدف است نه زمينه سازى براى عياشى لجام گسيخته مردان زيرا چنين رابطه اى را دو سويه قرار داده تا از كنارش هم مرد و هم زن بهره ها جويند»،(3) و اينچنين است كه ازدواج، هم جلب «مصلحت» است و هم «دفع مفسده و ضرر».

چند همسری و عدالت مردان

چرا در قران كريم در آيه 3 سوره نساء مي فرمايد: «بين زنان عدالت برقرار كنيد» اما در آيه 129 همين سوره مي فرمايد: «شما نمي توانيد عدالت بر قرار نماييد.»؟ آیا منظور نهی یا حرام کردن تعددزوجات در مردان است؟

taadode-zawjat-tabatabaie.jpg
در آیه 3 سوره نساء به جهت ضرورت هایی که بود و برای رعایت حال مسلمانان در ارتباط با دختران یتیمی که تحت تکفل داشتند و مواردی این چنین، اجازه داده شد تا مردان مسلمان به شرط اطمینان از رعایت عدالت بین همسران، چند زن بگیرند. چون در این آیه رعایت عدالت به طور مطلق آمده بود، مسلمانان گمان کردند که باید در کلیه مواردی که مربوط به همسرداری است باید عدالت را رعایت کنند.

تعدد زوجات و چند شوهری

چرا در اسلام قانون تعدد زوجات وجود دارد؟ چرا مرد می‌تواند همزمان چند همسر داشته باشد با این که آیه قرآن به صورت صریح اشاره دارد که نمی‌توانید بین زنان خود به عدالت رفتار کنید؟ با توجه به ابعاداجتماعی تعدد زوجات برای مرد، چرا این حق (چندشوهری) برای زنان درنظر گرفته نشده، به عنوان مثال در زمانی که تعداد زن‌ها کمتر از مردها است؟

129086.jpg
اولین نکته ای که خوبست متذکر شویم این است که حق تعدد زوجات فقط در اسلام نبوده و اسلام هم پایه گذار این کار نیست. پیش از اسلام تعدد زوجات وجود داشت و مردان در ادیان و کشورهای مختلف، مانند یهود، ایران، روم، یونان، هند، چین و ... دارای همسران متعدد بودند. نکته مهم این است که قوانین اسلام به چندهمسری، سرو سامان داده و برای آن محدودیت ایجاد کرده است.

علت تعدد همسران پیامبر(ص)

چرا پيامبر(ص) چندين همسر داشت؟

درباره علت ازدواج‏هاى متعدد پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله) و فراوانى همسران وى كه دستاويز تهمت‏هاى ناجوانمردانه مستشرقان نيز، بوده‏اندمحمد حسين هيكل، حياة محمد، ص 315 و 325. به نكات ذيل اشاره مى‏كنيم:

چرایی جواز تعدد زوجه و منع از تعدد شوهر

چرا در يك زمان مردها مي توانند 4 زن داشته باشند ولي زن ها يك شوهر؟

دليل منع تعدد شوهر براي زنان می تواند امور زیر باشد:
1. تعدد شوهر خلاف طبيعت و فطرت زن است زيرا در طول تاريخ ملل دنيا به موارد بسيار کمي مي رسيم که رسم چند شوهري در ميان برخي از قبايل دنيا وجود داشته است. اما اکثر قريب به اتفاق مردم گذشته و امروز دنيا رسم چند شوهري را به رسميت نشناخته اند. دليل اين توافق جز اين نيست که طبيعت و خاصيت زن توان تحمل چند شوهري را ندارد.

جواز تعدد زوجات مغایر با فطرت بشری

طبق نص قرآن شريف دين اسلام دين فطرت است پس چگونه است كه براي مردان اختيار نمودن چهار همسر را مجاز مي شمارد (غير از همسران صيغه اي) در حاليكه بسيار مبرهن است كه زنان نيز طبق قانون فطرت هرگز قادر نيستند تا زبده ترين كالاي هستي يعني عشق را با ديگري و ديگران براحتي تقسيم نمايند و اينكه زنان در هر دوره و هر جامعه اي (سواي تعداد بسيار نادر و انگشت شماري) نسبت به اين موضوع بسيار ناراضي و شاكي مي باشند حاكي از اين است كه اين امر از درون و فطرت ايشان نشات مي گيرد نه از عادت و رسم و حسادت و چرا كه اين قانوني همه شمول و فراگير است و با گذشت زمان و تغيير مكان چندان تغيير نمي كند؟

الف) تذکرات و نکات مقدماتي ابتدا به يکسري نکات و تذکرات مقدماتي اي که در فهم سازوار پاسخ به حکمت ازدواج مجدد تأثير دارند توجه فرمائيد: 1. حکمت ازدواج، پديدآوري فضايي سکونت و آرامش در درون و برون آدمي است، (روم، 21) در اثر چنين پيوند آسماني اي است که آدمي به طهارت روحي و جسمي نائل شده و با همين پاکيزگي است که به لقاء و ديدار الهي نايل مي شود، (بحار، 103 / 220 / 18) زيرا با ازدواج است که ناپختگي ها به کمال و پختگي تبديل مي شود.

اجازه تعدد زوجات در قرآن و حکمت آن

آيا در قرآن آيه‏اى وجود دارد كه به مردان اجازه ازدواج با چند زن را داده باشد؟ شرايط آن چيست؟ آيا اين قانون دست مردان هوسباز را باز نمى‏كند؟ حكمت اين قانون چيست؟

جهت پاسخ به اين پرسش بايد دانست؛ قبل از اسلام برخى از مردم، دختران يتيم را جهت تكفّل و سرپرستى به خانه خود مى بردند و بعد با آنها ازدواج كرده و اموال آنها را هم تملّك مى كردند و چون همه كارها دست آنان بود حتى مهريه آنها را هم كمتر از معمول قرار مى دادند و هنگامى كه كمترين ناراحتى از آنها پيدا مى كردند، به آسانى آنها را رها مى ساختند.

سیره پیامبر و امام علی دلیل بر اذیت زنان در صورت چند همسری

آيا پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله و امام على عليه‏السلام تا زمانى كه حضرت خديجه عليهاالسلام و حضرت فاطمه زهرا عليهاالسلام در قيد حيات بودند همسر ديگرى هم داشتند؟ اگر پاسخ منفى است آيا اين خود دليل بر آزار و ناراحتى زنان در صورت چندهمسرى مردان نيست؟

در اين باره گفتنى است؛ در آموزه‏هاى اسلامى مهم‏ترين ويژگى در ازدواج «هم‏تايى» و «كفو» يكديگر بودن زن و شوهر است كه توافق در دين اسلام پايه آن است و به هر مقدار سازگارى فرهنگى و رفتارى بيشتر باشد، پيوند ازدواج شكل مطلوب خود را بهتر خواهد يافت. اصل ديگر در استحكام نظام خانواده؛ وفادارى و گزينه تك‏همسرى است. مگر آنكه مشكل خانوادگى پيش آيد و يا مصالح اجتماعى ديگرى، ازدواج مجدد را توجيه كند.

دلیل محدودیت تعدد همسر برای مردان غیر از پیامبر

چرا خداوند براى پيامبر در مورد زن گرفتن محدوديتى قائل نشده ولى براى ساير افراد عادى محدوديت قائل شده؟

تعداد همسران پيامبر از اختصاصات حكم الهى براى پيامبرش بوده است. تعداد همسران پيامبر كه «امّهات‏المؤنين» به حساب مى‏آيند، يازده تن مى‏باشند به اين ترتيب: خديجه عليهاالسلام، سوده، عايشه، حفصه، زينب دختر خزيمه، ام‏سلمه، زينب دختر جحش، جويريه، صفيه، امّ حبيبه و ميمونه. دكتر موسى شاهين لاشين، ازواج النبى صلى‏الله‏عليه‏و‏آله، چاپ رياض، چاپ اول، ص 21؛ سيره ابن‏هشام، ص 297، چاپ مصر، 1355 ه.ق.
درباره اهداف پيامبر اسلام از اين ازدواج‏ها شايسته است به ديدگاه و اظهار نظر بعضى محقّقين توجه شود:

راهکارهای منع شوهر از چند همسری توسط زن

چه راهكارهايى وجود دارد كه زن مى‏تواند شوهر را از انتخاب همسر ديگر باز دارد؟

زن به هنگام عقد ازدواج به هر شكلى كه بخواهد مى‏تواند اين مسئله را با شوهر شرط كند و در سند ازدواج ثبت نمايد. راه ديگر، دخالت حكومت اسلامى است. يعنى دولت مى‏تواند بر اساس مصالح اجتماعى اين قانون را وضع نمايد كه شوهر بدون اجازه همسر اول حقّ ازدواج با ديگرى را ندارد، هم اكنون نيز اين مسئله در قالب شرط ضمن‏العقد در سندهاى ازدواج گنجانده شده است. اما نكته مهم‏تر اين است كه: